รุ่งเช้าของวันงาน จะมีการถวายจังหันพระสงฆ์ (ถวายภัตตาหาร) เมื่อตกบ่ายจึงแห่บั้งไฟไปยัง
“ค้าง” ที่จัดเตรียมไว้ เพื่อจุดบั้งไฟให้ทะยานขึ้นสู่ฟ้า ซึ่งจะแข่งขันกันว่าบั้งไฟของบ้านใดจะยิงขึ้น
ไปได้สูงกว่ากัน เพื่อแสดงความสามารถของช่างบั้งไฟบ้านนั้น บั้งไฟบ้านใดขึ้นได้ดี ก็อาจนำเอา
ช่างบั้งไฟไปสรงน้ำ แต่หากบั้งไฟบั้งใดจุดแล้วไม่ขึ้นช่างผู้ทำก็จะถูกโยนลงตม (โคลน) เป็นที่
สนุกสนานกัน
บุญซำฮะ หรือบุญเดือนเจ็ด นิยมทำกันในเดือนเจ็ด จัดทำได้ทั้งข้างขึ้นและข้างแรม
การซำฮะ(ชำระ) สะสางสิ่งสกปรกโสโครกให้สะอาดปราศจากมลทิลโทษหรือความมัวหมอง
เรียกว่า การซำฮะสิ่งที่ต้องการทำให้สะอาดนั้นมีสอง อย่างคือ ความสกปรกภายนอกได้แก่ร่งกาย
เสื้อผ้า อาหารการกิน ที่อยู่อาศัย และความสกปรกภายใน ได้แก่จิตใจเกิดความความโลภมากโลภา
โกรธหลง เป็นต้น แต่สิ่งที่จะต้องชำระในที่นี้คือ บุญชำระล้างสิ่งที่เป็นเสนียดจัญไร อันจะทำให้เกิด (more…)
ชาวไทยเราได้ประกอบพิธีทางศาสนา เนื่องในวันเข้าพรรษา มาตั้งแต่ครั้งกรุงสุโขทัย ซึ่งมีทั้ง พิธีหลวง และ พิธีราษฎร์
บุญข้าวประดับดิน เป็นบุญที่ทำ เพื่ออุทิศส่วนกุศลให้แก่ เปรต (ชาวอีสานบางถิ่นเรียก เผต) หรือญาติมิตรที่ตายไปแล้ว
อาจจะเรียกว่า “บุญเดือนเก้าลับ” ก็มี การทำบุญข้าวประดับดิน เป็นประเพณีหนึ่งในฮีตสิบสอง
นิยมทำกันในวันแรม ๑๔ ค่ำ เดือนเก้า หรือที่เรียกว่า บุญเดือนเก้า บุญข้าวประดับดิน เป็นบุญที่ทำ
เพื่ออุทิศส่วนกุศลให้แก่ เปรต (ชาวอีสานบางถิ่นเรียก เผต) หรือญาติมิตรที่ตายไปแล้ว ข้าวประดับ
ดิน ได้แก่ ข้าวและอาหารคาวหวาน พร้อมหมากพลู บุหรี่ที่ห่อด้วยใบตอง กล้วย นำไปวางไว้ตาม
ใต้ต้นไม้ แขวนไว้ตามกิ่งไม้ ตามบริเวณกำแพงวัดบ้าง (คนอีสานโบราณเรียกกำแพงวัดว่า ต้ายวัด)
หรือวางไว้ตามพื้นดิน เรียกว่า “ห่อข้าวน้อย” พร้อมกับเชิญวิญญาณของญาติมิตร นำภัตตาหารไป
ถวายแด่พระภิกษุ สามเณร เรียกว่า “ห่อข้าใหญ่” แล้วอุทิศส่วนกุศลแก่ผู้ตาย โดยหยาดน้ำ
(กรวดน้ำ) ไปให้ด้วย มีการสมาทานศีลฟังเทศน์ และกรวดน้ำเพื่ออุทิศส่วนกุศลให้ผู้ล่วงลับต่อไป
การทำบุญข้าวประดับดิน บางท้องถิ่นมีการห่ออาหารคาว อาหารหวาน หมาก พลู บุหรี่ ไปวางไว้
ตามที่ต่างๆ บริเวณวัด ภายหลังการถวายภัตตาหารแด่พระภิกษุสามเณรแล้วก็มีเป็นเสร็จพิธีทำบุญ (more…)
การทำบุญทอดกฐินเจ้าภาพจะมีการจองวัดและกำหนดวันทอด ล่วงหน้าเตรียม ผ้าไตร จีวร พร้อมอัฐบริขาร ตลอดบริวารอื่น ๆ และเครื่องไทยทาน
ต้องกลับมาค้างแรมที่วัดเหมือนสามเดือนที่ผ่านมา บุญเดือนนี้เกี่ยวข้องกับพระสงฆ์โดยตรง แต่
ชาวบ้านก็ถือโอกาสทำบุญให้กับพระสงฆ์ผู้อยู่จำพรรษาในวัดในหมู่บ้านของตน บุญเดือนนี้จึงมี
ความสัมพันธ์กันระหว่างชาวบ้านกับวัดโดยหลีกเลี่ยงไม่ได้
บุญกฐิน หรือบุญเดือนสิบสอง การทอดกฐินถือเป็นประเพณีที่อยู่คู่กับคนไทยมาช้า
นาน เชื่อกันว่าการทอดกฐินนั้นเป็น “มหาสังฆทาน” ที่มีกุศลแรง เพราะเป็นกาลทานที่ทำได้เพียง
วัดละครั้งต่อปี ในช่วงแรม ๑ ค่ำ เดือน ๑๑ ไปถึงวันเพ็ญ กลางเดือน ๑๒ เท่านั้น เมื่องานบุญ
กฐินเป็นงานมหากุศลที่พุทธศาสนิกชน เลื่อมใสศรัทธา การปฏิบัติเกี่ยวกับการจัดงานบุญประเพณี
นี้ต้องทำให้ถูกพระธรรมวินัย การทำบุญทอดกฐินเจ้าภาพจะมีการจองวัดและกำหนดวันทอด
ล่วงหน้าเตรียม ผ้าไตร จีวร พร้อมอัฐบริขาร ตลอดบริวารอื่น ๆ และเครื่องไทยทาน ก่อนนำกฐินไป
ทอดมักมีการคบงัน วันรุ่งขึ้นก็เคลื่อนขบวนไปสู่วัดที่ทอด เมื่อนำองค์กฐินไปถึงวัดจะมีการแห่ (more…)
สรุปประเพณีฮีตสิบสองในเทศบาลตำบลเมืองเก่า อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น
ประเพณีฮีตสิบสองมีความสำคัญกับชุมชนชาวอีสานโดยทั่วๆ ไป กล่าวคือ ประเพณี
การเข้ากรรม เป็นการอยู่ปริวาสกรรมของภิกษุผู้ต้องอาบัติสังฆาทิเสส ซึ่งเรื่องของพระที่ล่วงละเมิด
พระวินัยหรือศีลแล้วเกิดโทษหรือความผิด ในสังคมของพระมีกฎระเบียบคือศีลของพระ หรือ
พระวินัยเมื่อเกิดความผิดหรือการล่วงละเมิดศีลเกิดขึ้นก็ได้มีการชำระโทษหนักบ้าง เบาบ้าง ตาม
สมควรแก่ความผิดที่เกิดขึ้น ที่หนักที่สุดสำหรับพระคือการขาดจากความเปน็ พระ หรือการตอ้ ง
อาบัติปาราชิกนั่นเอง สำหรับการอยู่ปริวาสกรรมเป็นการลงโทษพระที่ต้องอาบัติสังฆาทิเสส ซึ่ง
เป็นอาบัติที่มีโทษอย่างหนักแต่พอแก้ไขได้ เมื่ออยู่ปริวาสและออกจากปริวาสเรียบร้อยแล้ว ถือว่า
เป็นผู้มีศีลที่บริสุทธิ์ เป็นภิกขุภาวะที่สมบูรณ์แบบ การอยู่ปริวาสนี้ไม่ใช่เรื่องของการล้างบาป แต่
เป็นเรื่องของการลงโทษแก่ผู้ประพฤติผิดพระวินัย ซึ่งเป็นเรื่องธรรมดาๆ ของพระภิกษุสงฆ์ผู้
ประพฤติผิดพระวินัยบัญญัติเท่านั้นเอง (more…)
ปัจจัยที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทางประเพณีฮีตสิบสองในตำบลเมืองเก่า อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น
ความเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ ย่อมมีสาเหตุและปัจจัย ประเพณีฮีตสิบสองในตำบลเมืองเก่า
ที่เปลี่ยนแปลงไปจากรูปแบบเดิมบางประเภท เกิดจากปัจจัยดังนี้
๓.๑ ปัจจัยทางสังคมและวัฒนธรรม
ปัจจัยที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงฮีตสิบสอง ประกอบด้วย ระบบครอบครัวและเครือ
ญาติ ระบบการศึกษา ระบบสาธารณะสุข และความเชื่อตามประเพณี ซึ่งมีรายละเอียด ดังนี้
ก) ระบบครอบครัวและเครือญาติ
ระบบครอบครัวและเครือญาติ คำว่า “ครอบครัว” หมายถึง สถาบันพื้นฐานของสังคม
ที่ประกอบด้วยสามีภริยาและหมายความรวมถึงลูกด้วย”๓ เป็นภาษาอังกฤษว่า “family ; a group
consisting of one or two parents and their children.”๔ “ญาติ” เป็นคำที่สังคมวัฒนธรรม
กำหนดขึ้นมา แล้วใช้เรียกผู้ที่มีความสัมพันธ์กันในทางสายเลือดและการแต่งงาน ในแต่ละ (more…)